Jeśli kiedykolwiek trafi do Twoich rąk słoiczek, w którym pięknie prezentuje się złocista kostka miodu w komórkach, to znak, że właśnie patrzysz na miód w plastrze – najbardziej „surową” i naturalną formę miodu, prosto z ula. W tym wpisie wyjaśnię Ci, co to jest woszczyna, jak ją jeść na co dzień i jak przechowywać, żeby długo cieszyła oczy, podniebienie… i Twoją spiżarnię.

Miód w plastrze – co to jest i czym różni się od zwykłego miodu?

Na początek najważniejsze: miód w plastrze jest w pełni jadalny – możesz zjeść i miód, i wosk [1].

Pod pojęciem woszczyna pszczela rozumiemy pocięte fragmenty pszczelego plastra, wypełnione surowym miodem, odcięte prosto z ramki w ulu. To nie jest produkt „przetworzony” – w komórkach pozostaje:

• surowy miód,

• odrobina pyłku kwiatowego,

• czasem ślady propolisu,

• cienkie ścianki z wosku pszczelego.

To dlatego miód w plastrze tak różni się od gładkiego miodu ze słoika, który jest odwirowany. Badania pokazują, że miód mniej przetworzony zachowuje wyższą aktywność antyoksydacyjną i enzymatyczną.

Co to plater miodu? To po prostu naturalny, woskowy „magazyn” zbudowany przez robotnice, który wypełniają nektarem, dojrzewającym później w miód. Taki pszczeli plaster miodu możesz dostać w całości lub jako plaster miodu w słoiku. Najczęściej w plastrze miodu można znaleźć miód wielokwiatowy ale czasem zdarza się, że pszczoły zgromadzą w takim plastrze miód lipowy czy miód nektarowo-spadziowy.

Woszczyna – jak jeść miód w plastrze na co dzień?

Zacznijmy od najprzyjemniejszego: woszczyna smakuje prawdziwą naturą – najpierw przegryzasz cienką ściankę komórki, do ust wypływa ciepły, płynny miód, a po chwili zostaje sprężysty, delikatny wosk, który możesz żuć jak gumę.

Jak jeść miód w plastrze?

Najprościej:

1. Kroisz mały kawałek (ok. 2-3 cm).

2. Wkładasz do ust.

3. Powoli ssiesz miód, a wosk żujesz – możesz go potem połknąć lub wypluć.

Kilka praktycznych pomysłów z mojej kuchni:

• na chrupiącym pieczywie – plaster pszczeli na ciepłym toście lub kromce żytniego chleba z odrobiną masła,

• do deski serów – szczególnie do serów pleśniowych, kozich i długo dojrzewających; woszczyna smakuje najlepiej i pięknie kontrastuje z wytrawnym, słonym serem,

• jako dodatek do owsianki, jogurtu, naleśników i gofrów – kroisz w kostkę i układasz na wierzchu,

• jako „efekt wow” w deserach – małe kostki plastra wyglądają na talerzu po prostu obłędnie.

Jeśli zastanawiasz się, jak jeść miód w plastrze z dziećmi, polecam bardzo małe kawałeczki i zawsze pod nadzorem – wosk jest bezpieczny, ale u maluchów trzeba uważać na możliwość zakrztuszenia. Dzieci poniżej 12. miesiąca życia nie powinny w ogóle jeść miodu (nie tylko w plastrze) ze względu na ryzyko botulizmu niemowląt – to oficjalne zalecenia instytucji zdrowia (chociaż w przypadku polskich miodów jeszcze nigdy nie zarejestrowano przypadku botulizmu) [1].

Plaster pszczeli dla zdrowia – co mówi nauka?

Z perspektywy pszczelarza mogę powiedzieć: woszczyna pszczela to najbardziej „pełna” forma miodu, bo oprócz samego miodu dostajesz też nieco pyłku, propolisu i wosku.

Badania nad surowym miodem i produktami pszczelimi pokazują, że:

• miód w mniej przetworzonej formie zachowuje wysoką aktywność antyoksydacyjną i przeciwbakteryjną,

• obecność pyłku i propolisu zwiększa zawartość polifenoli i związków bioaktywnych, które mogą wspierać organizm w walce ze stresem oksydacyjnym [2,3].

Dlatego uczciwie można mówić o:

• „bardziej naturalnej formie miodu”,

• „pełni smaku prosto z ula”,

• „większej zawartości naturalnych składników plastra”.

Natomiast unikam obietnic typu plaster miodu jest panaceum na wszystko czy hasła „plaster pszczeli jest niezastąpiony na odchudzanie”. Miód w plastrze może być elementem zdrowego stylu życia, ale nie zastąpi zbilansowanej diety ani zaleceń lekarza.

Jak przechowywać miód w plastrze, żeby długo był smaczny?

Tu pojawia się drugie ważne pytanie klientów: miód w plastrze – jak przechowywać, żeby się nie zepsuł?

Temperatura i miejsce

Najlepsze warunki to:

• suche, chłodne miejsce – spiżarnia, szafka, z dala od piekarnika i kaloryfera,

• temperatura około 10-21°C,

• brak bezpośredniego światła słonecznego.

W takich warunkach miód w plastrze zachowuje świeżość miesiącami, a często i latami, tak jak klasyczny miód. Z czasem może tylko:

• skrystalizować w komórkach (to naturalny proces),

• stać się bardziej „kruchy” w dotyku.

To nie jest oznaka zepsucia, tylko prawidłowych zmian charakterystycznych dla pełnowartościowego miodu.

Opakowanie – bardzo ważny element

Miód łatwo chłonie wilgoć i zapachy. Dlatego:

• trzymaj go w szczelnie zamkniętym słoiku lub pojemniku,

• nie stawiaj przy cebuli, kiełbasie, serach o mocnym aromacie,

• jeśli to plaster miodu w słoiku – po każdym użyciu dokładnie zakręć nakrętkę.

W opisie produktu zawsze warto dodać:

„Przechowuj w suchym, chłodnym miejscu, w szczelnie zamkniętym opakowaniu – miód łatwo chłonie zapachy i wilgoć z otoczenia.”

Czy lodówka to dobre miejsce do przechowywania?

• Lodówka: można, ale nie trzeba. W niskiej temperaturze szybciej zachodzi krystalizacja, a plaster pszczeli robi się twardszy. Jeśli już trzymasz w lodówce – zawsze w szczelnym pudełku.

Jak rozpoznać, że miód w plastrze nie nadaje się do jedzenia?

Na co dzień powtarzam klientom prostą zasadę: zmiana koloru i krystalizacja to normalne, zapach fermentacji – nie.

Uważaj, gdy:

• czujesz wyraźny, kwaśny, fermentacyjny zapach,

• zauważasz wyciekający, spieniony miód, który „pracuje”,

• pojawia się zapach pleśni z otoczenia (np. wilgotna piwnica).

Wtedy lepiej taki plaster wyrzucić.

Natomiast:

• krystalizacja,

• zmętnienie,

• czy twardsza struktura wosku

to naturalne procesy. Krystalizacja bywa wręcz dowodem, że miód nie był przegrzewany i nie przeszedł agresywnej obróbki.

Dla kogo miód w plastrze będzie idealny?

Z mojego doświadczenia miód w plastrze lubią najbardziej:

• osoby, które szukają jak najmniej przetworzonych produktów i chcą stosować produkt „prosto z ula”,

• miłośnicy serów, win i ładnie podanych śniadań – plaster robi wrażenie na desce serów czy przy weekendowym brunchu,

• tzw. foodies, którzy lubią nowe tekstury i „magiczne chrupnięcie komórki” przy pierwszym kęsie.

Jeśli lubisz domowe, naturalne produkty pszczele, a do tej pory znasz tylko zwykły miód ze słoika, to jak woszczyna smakuje może być dla Ciebie odkryciem – i kulinarnym, i wizualnym.

Podsumowanie – Twoja mała ściąga o woszczynie

Na koniec krótkie podsumowanie w formie praktycznej ściągi:

• Woszczyna co to jest? – miód w plastrze, czyli pszczeli plaster miodu z surowym miodem, pyłkiem i odrobiną propolisu.

• Czy można jeść wosk? – tak, w małych ilościach; zwykle się go żuje i połyka lub wypluwa.

• Jak jeść miód w plastrze? – małe kostki na toście, do serów, deserów, owsianki, a nawet do ciepłej (nie wrzącej) herbaty.

• Jak przechowywać? – sucho, chłodno, w ciemności, w szczelnym opakowaniu; lodówka nie jest konieczna.

• Jak rozpoznać zepsucie? – wyraźny zapach fermentacji lub pleśni; sama krystalizacja nie jest wadą.

Jeśli masz ochotę spróbować, jak smakuje prawdziwa woszczyna pszczela prosto z Pasieki Morawskich, w sezonie od maja do sierpnia, szukaj w sklepie internetowym wersji „plaster miodu w słoiku” lub zapytaj mnie w komentarzu – chętnie podpowiem, który miód w plastrze będzie najlepszy na Twoje pierwsze spotkanie z tym wyjątkowym przysmakiem.

Bibliografia

1. Kędzia B., Hołderna-Kędzia E. Apiterapia. Leczenie miodem i innymi produktami pszczelimi. Wydawnictwo SBM, Warszawa 2020.
2. Woźniak M i wsp. Aktywność przeciwutleniająca i przeciwbakteryjna miodu, propolisu oraz pyłku kwiatowego. Postępy Fitoterapii 3/2020, s. 123-128.
3. Hołderna-Kędzia E., Kędzia B. Krajowe miody odmianowe w profilaktyce i lecznictwie. Postępy Fitoterapii 2021; 22(2): 114-124.